Op 31 januari 2025 werd het federale regeerakkoord gesloten. Daarin kregen pensioenen een centrale rol. De uitdaging is duidelijk: een pensioenstelsel uitbouwen dat niet alleen betaalbaar en duurzaam is, maar tevens voldoende zekerheid biedt aan alle generaties. Belangrijk principe daarbij is een sterk wettelijk pensioen (1e pijler) aangevuld met een versterkt aanvullend pensioen (2e pijler). PensioPlus verdedigt dit principe al jaren.

1. De programmawet

De in de Programmawet vervatte pensioenmaatregelen betroffen hoofdzakelijk bepalingen met betrekking tot wettelijke pensioenen. Hoewel de tweedepijlerpensioenen niet rechtsreeks geviseerd werden, hadden sommige wijzigingen toch een impact op de aanvullende pensioenen van de publieke sector.

Een opvallende maatregel betrof de tijdelijke beperking van de indexering van de hoogste wettelijke pensioenen. Die geldt onder meer voor ambtenarenpensioenen, gemengde loopbanen, maar ook voor wettelijke pensioenen van werknemers en zelfstandigen die het grensbedrag overstijgen.

Ook het zogenoemde “Wijninckx-plafond” wordt bevroren. Dat begrenst het totale pensioenbedrag in het kader van publieke pensioenen en wordt vanaf 1 juli 2025 niet langer aangepast aan de index. Voortaan zullen ook pensioenen toegekend op basis van buitenlandse wetgeving of door internationale instellingen in rekening worden gebracht bij de berekening van het voormelde plafond.

De wet hervormde tevens het mechanisme voor de responsabiliseringsbijdrage van lokale besturen aangesloten bij het Gesolidariseerd Pensioenfonds. Besturen die een aanvullend pensioen voorzien voor hun contractuelen kunnen nog steeds genieten van een korting op hun bijdrage, maar de financiering daarvan wordt deels overgenomen door de federale overheid. De maximale korting voor 2024 werd vastgelegd op 30% van de gemaakte kosten in de aanvullende pensioenregeling.

Tot slot voorzag de wet in een aanpassing van het sociaal statuut voor zelfstandigen die blijven werken na de wettelijke pensioenleeftijd zonder hun pensioen op te nemen. Zij zullen voortaan automatisch bijkomende pensioenrechten opbouwen, voor zover zij bijdragen betalen als zelfstandige in hoofdberoep. Zelfstandigen die dit niet wensen, kunnen opteren voor het behoud van het bestaande systeem, zonder verdere opbouw na de pensioenleeftijd.

De Programmawet werd afgekondigd op 18 juli 2025 en gepubliceerd op 29 juli 2025.

2. De wet diverse bepalingen

De pensioenhervormingsagenda van de federale regering werd verdergezet in de Wet diverse bepalingen. De wet van 18 december 2025 bevat een reeks maatregelen die van belang zijn voor zowel de eerste als de tweede pensioenpijler. Daarbij werden niet alleen de pensioenrechten van werknemers, ambtenaren en zelfstandigen onder de loep genomen, maar ook de responsabiliseringsmechanismen voor lokale besturen grondig herzien.

De belangrijkste maatregel op het vlak van de aanvullende pensioenen was de verhoging van de Wijninckx-bijdrage van 3% naar 12,5% vanaf het bijdragejaar 2026.

Wat betreft de solidariteitsbijdrage, werd de bestaande regeling van de bronheffing grondig vereenvoudigd. Vanaf 1 januari 2026 zal bij elke uitbetaling van een aanvullend pensioenkapitaal een uniforme solidariteitsbijdrage ingehouden worden van 2%. Dit blijft een voorheffing op de definitieve berekening van de solidariteitsbijdrage, die gebeurt op basis van het totale pensioeninkomen van de betrokkene. Indien bij de bronheffing te veel wordt ingehouden, zal de Federale Pensioendienst het overschot terugbetalen. Voor de toepassing van de nieuwe regels wordt gekeken naar het moment waarop het pensioenkapitaal verschuldigd is.

Daarnaast voorziet de wet in de invoering van een bijkomende solidariteitsbijdrage voor hogere aanvullende pensioenkapitalen. Voor het gedeelte van de aanvullende pensioenen dat de grens van 150.000 euro (geïndexeerd) overschrijdt, zal vanaf 1 juli 2027 een extra inhouding van 2% verschuldigd zijn.

De wet bevatte ook bepalingen over de financiering en het financiële evenwicht van het gesolidariseerd pensioenfonds. Die kaderen in de bredere hervorming van de responsabiliseringsmechanismen voor lokale besturen en beoogden het evenwicht van het fonds te vrijwaren via bijkomende federale dotaties voor de betrokken jaren.

De Wet diverse bepalingen werd gepubliceerd op 30 december 2025.

Op 17 januari 2025 trad de Digital Operational Resilience Act (DORA) officieel in voege. Deze regelgeving zet de digitale weerbaarheid van financiële entiteiten centraal en stelt strenge eisen inzake ICT-risicobeheer (met inbegrip van ICT-derdepartijrisicobeheer), incidentrapportering, informatiedeling en weerbaarheidstesten. De verordening was al op 16 januari 2023 in werking getreden maar voorzag in een implementatietermijn van 2 jaar om effectief van toepassing te worden.

Ten gevolge van DORA moeten pensioenfondsen maatregelen nemen om ICT-risico’s te beheren, operationele storingen te voorkomen en ICT-gerelateerde incidenten adequaat te rapporteren. Dit zorgt voor meer transparantie, consistentie en een versterking van de digitale veiligheid in de sector. PensioPlus stond haar leden bij in de implementatie en voorzag in allerlei nuttige tools.

Naast de DORA-verordening is er ook de DORA-richtlijn van 14 december 2022 die enkele gerichte wijzigingen aanbrengt in de sectorale financiële richtlijnen, waaronder ook de IORP II-Richtlijn. De Wet van 25 maart 2025 betreffende digitale operationele weerbaarheid voor de financiële sector en houdende diverse bepalingen (DORA-wet) zette die richtlijn om in Belgisch recht.

Voor pensioenfondsen zijn de artikelen 15 tot en met 23 van belang. Die bevatten wijzigingen aan de Wet betreffende het toezicht op de Instellingen voor Bedrijfspensioenvoorziening (WIBP). Deze wijzigingen beogen in grote lijnen volgende zaken te bewerkstelligen:

• toezichtbevoegdheden voor de FSMA garanderen;
• verplichtingen inzake continuïteit en noodplannen verduidelijken;
• externe dienstverleners rechtstreekse toegang geven tot informatie.

Met de Wet van 2 december 2024 betreffende de openbaarmaking van duurzaamheidsinformatie door bepaalde vennootschappen en groepen en de assurance van duurzaamheidsinformatie en houdende diverse bepalingen heeft België de richtlijn voor duurzaamheidsrapportage door ondernemingen (CSRD) omgezet. De Belgische wetgever koos daarbij voor een omzetting zonder significante goldplating. Daarmee is de invoering van meer gedetailleerde ESG-rapportageverplichtingen voor grote of genoteerde ondernemingen in de EU afgerond.

De CSRD verplicht de onder het toepassingsgebied ressorterende ondernemingen te rapporteren over duurzaamheidskwesties zoals milieurisico’s, sociale rechten, mensenrechten en governance. De nieuwe regels vervangen en verruimen het bestaande kader van de Non-Financial Reporting Directive (NFRD). De rapporteringsverplichtingen worden gefaseerd ingevoerd.

De Belgische omzetting legde de principes vast en bepaalde welke ondernemingen onderworpen zijn aan de rapporteringsverplichting en onder welke vorm. Het toepassingsgebied is opgenomen in het Wetboek van vennootschappen en verenigingen (WVV) en de verplichtingen gelden voor welbepaalde vennootschappen zoals bedoeld in het WVV.

Belgische pensioenfondsen vallen hier niet onder. De OFP is een rechtspersoon sui generis waarvan de verplichtingen worden bepaald door de WIBP. OFP’s zijn niet opgenomen in het toepassingsgebied van het WVV (art. 1:5, §2 WVV) en een OFP is dan ook niet onderworpen aan het WVV. Dat stemt bovendien overeen met het toepassingsgebied van de CSRD zelf en de daarin voor België vermelde onderhavige rechtsvormen.

Het KB Kosten^[1] werd gepubliceerd op 10 februari en regelt de wijze waarop de pensioeninstellingen moeten informeren over de instapkosten en de lopende kosten die worden aangerekend bij de opbouw van een aanvullend rustpensioen. Het betreft enkel de kosten voor de opbouw van het rustpensioen die een impact hebben op de rechten van de aangeslotenen. Het gaat meer bepaald over de instapkosten en de lopende kosten. Kosten die daarentegen niet wegen op de pensioenopbouw, maar bijvoorbeeld rechtstreeks worden gedragen door de inrichter, blijven buiten beschouwing. Ook occasionele kosten blijven buiten het toepassingsgebied.  

PensioPlus heeft reeds in 2024 (na bespreking in de werkgroep Transparantie) haar input geleverd in het kader van dit Besluit, o.m. door te wijzen op de mogelijke verwarring die zou kunnen ontstaan door extra informatie te geven over beleggingskosten.

^[1] Koninklijk besluit van 24 januari 2025 tot vaststelling van de informatieverplichtingen in hoofde van de pensioeninstellingen met betrekking tot de kosten die van toepassing zijn op pensioentoezeggingen en bilaterale tweede pijlerproducten

Met het Koninklijk Besluit Aansluitingsdocument dat op 28 mei 2025 werd gepubliceerd, werd een nieuwe, concrete stap gezet naar meer transparantie in de tweede pensioenpijler.

Het Besluit keurde meer bepaald het FSMA-reglement over de gestandaardiseerde presentatiewijze van informatie over aanvullende pensioenen goed. Nieuwe aangeslotenen zullen bijgevolg voortaan de nodige informatie over hun pensioenplan ontvangen aan de hand van een uniform model. Elk document volgt een duidelijke structuur met heldere rubrieken en eenvoudige teksten. Het gaat over het pensioenplan of -product zelf, zonder persoonlijke details, en het blijft kort en overzichtelijk zodat dit makkelijk leesbaar is.

Het aansluitingsdocument zal beschikbaar zijn op mypension.be zodat iedereen zijn of haar eigen pensioenplan snel en helder kan raadplegen.

Naast een vlottere lezing helpt dit initiatief aangeslotenen ook om hun pensioen beter te plannen. Door duidelijk zicht te hebben op de rechten en de opties die een plan biedt, kunnen ze beter onderbouwde en meer evenwichtige keuzes maken voor hun financiële toekomst.

^[1] Koninklijk Besluit van 13 mei 2025 tot goedkeuring van het reglement van de Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten betreffende de gestandaardiseerde presentatiewijze van bepaalde informatieverplichtingen inzake aanvullende pensioenen

Dit Koninklijk Besluit (gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad op 30 juli 2024) legt de regels vast voor de simulaties van de pensioenprestaties. Het voert de wet van 26 december 2022 uit, de zogenaamde “Transparantiewet”, die tot doel heeft de 2e pijler eenvoudiger en begrijpelijker te maken voor iedereen.

Vanaf 1 januari 2026 ontvangt elke aangeslotene een nieuw pensioenoverzicht, dat de vroegere pensioenfiche vervangt. Dit overzicht toont drie mogelijke scenario’s: een realistisch, een gunstig en een ongunstig. Dat laat toe een duidelijker beeld te geven van de mogelijke bedragen.

De berekening vertrekt van de wettelijke pensioenleeftijd. De vermelde bedragen zijn afgeronde vooruitzichten, dus ramingen en geen definitieve cijfers.

Naargelang de manier waarop het pensioen wordt beheerd (tak 21, tak 23 of een instelling voor bedrijfspensioenvoorziening) kan de methodologie licht verschillen, maar er geldt een gemeenschappelijk kader voor alle instellingen. De FSMA publiceert jaarlijks de parameters en de methodologie die voor deze berekeningen worden gebruikt.

De pensioeninstelling documenteert hoe zij de drie scenario’s voor het verwachte pensioen berekent en licht haar berekeningsmethode, op verzoek van de FSMA, toe.

^[1] Koninklijk Besluit van 20 juni 2024 tot vaststelling van de hypothesen en de methodologie voor de berekening van de verwachte aanvullende pensioenprestatie in het pensioenoverzicht

Eind juni 2025 bereikte de federale regering een politiek akkoord over de invoering van een meerwaardebelasting op financiële activa.

PensioPlus informeerde haar leden dat deze belasting niet van toepassing is op pensioenfondsen als instelling, noch op hun aangeslotenen.

Pensioenfondsen zijn niet onderworpen aan de meerwaardebelasting. Die is namelijk van toepassing op natuurlijke personen (personenbelasting) en bepaalde rechtspersonen (rechtspersonenbelasting), maar de meerwaardebelasting speelt niet in de vennootschapsbelasting, noch in de Belasting Niet-Inwoners. Organismen voor de Financiering van Pensioenen (OFP’s) vallen onder het regime van de vennootschapsbelasting (VEN.B). Omdat vennootschappen die onder VEN.B vallen expliciet zijn uitgesloten uit het toepassingsgebied van de meerwaardebelasting, zijn OFP’s niet onderworpen aan de nieuwe belasting. De investeringen van OFP’s vallen dus niet in de scope van de meerwaardebelasting.

Ook de aangeslotenen zijn niet persoonlijk onderworpen. Hoewel natuurlijke personen op zich wel binnen het toepassingsgebied van de belasting vallen, voorziet het ontwerp in een aantal uitdrukkelijke vrijstellingen, waaronder voor pensioensparen (3e pijler), en aanvullende pensioenregelingen (2e pijler). In de voorbereidende teksten wordt meer bepaald verwezen naar de artikelen 145/1, §1, 1°, 1°bis, 2°, 4° en 5° van het WIB 92, waarin de fiscale stimulansen voor pensioenopbouw zijn vastgelegd. Het doel van de wetgever is duidelijk: de opbouw van een aanvullend pensioen aanmoedigen, niet bestraffen. Aanspraken opgebouwd via pensioenfondsen in het kader van de 2e pijler blijven dus vrijgesteld van de nieuwe meerwaardebelasting.

De FOD Financiën wijzigde in 2025 de procedure voor het indienen van aangiften over diverse taksen, waaronder de verzekeringstaks. Sinds 1 juni 2025 moeten aangiften van diverse taksen, waaronder de verzekeringstaks, verplicht worden ingediend via de beveiligde toepassing DIVTAX, beschikbaar in MyMinfin of per post.

Deze wijziging ging gepaard met een aanpassing van de interne taakverdeling binnen de FOD Financiën. De Algemene Administratie van de Fiscaliteit (AAFisc) staat in voor het beheer van de aangiften en voor het nazicht van ingediende aangiften en eventuele bezwaren. De Algemene Administratie van de Inning en de Invordering (AAII) blijft bevoegd voor de betaling, terugbetaling en invordering van deze taksen.

PensioPlus raadde pensioenfondsen en hun dienstverleners aan om tijdig hun interne processen en toegangsrechten aan te passen om een correcte en tijdige indiening via de nieuwe kanalen te garanderen.

In mei 2025 publiceerde de administratie een circulaire over “oudere” werklozen en het bewijs van aangepaste beschikbaarheid: Circulaire 2025/C/32 d.d. 19.05.2025. Het doel van deze circulaire was om de 'oudere' werklozen te informeren dat zij aan de hand van een attest, uitgereikt door het werkloosheidsbureau op hun verzoek, het bewijs kunnen leveren dat zij gedurende de volledige periode van werkloosheid als 'oudere' werkloze in aangepaste beschikbaarheid zijn gebleven, zodat die periode kan gelijkgesteld worden met een periode van activiteit.

PensioPlus informeerde haar leden hierover.

In juli 2025 werd de “One Big Beautiful Bill Act” (OBBBA) goedgekeurd. Die bevatte aanvankelijk een omstreden bepaling (sectie 899/70361) die tot doel had buitenlandse regeringen te ontmoedigen zogenaamd “discriminerende” belastingen toe te passen op Amerikaanse multinationals.

Indien deze bepaling van kracht was geworden, had dit ernstige gevolgen kunnen hebben voor Europese pensioenfondsen. De voorgestelde maatregel voorzag in een bronbelasting tot 45 à 50% op bepaalde inkomsten, waarbij het bovendien onzeker was of bestaande dubbelbelastingverdragen voldoende bescherming zouden bieden.

Dankzij gezamenlijke inspanningen van Europese en internationale pensioenkoepels, waaronder PensionsEurope, AEIP en de World Pension Alliance (een alliantie tussen 37 pensioenfondslanden wereldwijd, waaronder ook de Canadese en Australische pensioenfondssector), werd een formeel schrijven gericht aan de US Senaatscommissie voor Financiën. Daarin werd met klem gevraagd om gereguleerde buitenlandse pensioeninstellingen expliciet uit te sluiten van deze maatregel.

Op 26 juni 2026 bereikten de G7-landen een akkoord over internationale belastingregels die Amerikaanse bedrijven zouden vrijstellen van de OESO Pijler 2-heffingen. Dit leidde ertoe dat de omstreden sectie uiteindelijk werd geschrapt uit de OBBBA. Daarmee werd een potentieel ernstige impact op de sector vermeden.

Op 20 januari 2025 publiceerde FSMA een update van het eerste onderzoek naar de kosten binnen de tweede en derde pensioenpijler. Deze update had nog steeds betrekking op het jaar 2022 en beperkte zich tot de weergave van de tabellen en grafieken uit het eerste rapport.

Net zoals de eerste editie van het rapport bood de update een overzicht van de kosten bij verzekeringsondernemingen, IBP’s en de pensioenspaarfondsen.

Voor de 2e pijler kwamen volgende zaken aan bod.

Het onderzoek had enkel betrekking op DC-regelingen. Voor de pensioenfondssector had de kwantitatieve omvang van het onderzoek betrekking op 56 IBP's in alle domeinen (WAP, WAPZ, WAPZNP, WAPW, WAPBL) en 123 DC-regelingen. Voor het jaar 2022 betrof dit 1,4 miljoen aansluitingen, 7,6 miljard voorzieningen en 665 miljoen bijdragen.

De kosten opgenomen in de tabellen betroffen de kosten ingehouden op de bijdragen of op het rendement, onttrokken aan de individuele rekeningen of aangerekend op het niveau van de ICB’s.

De tabellen toonden per domein de verhouding tussen de totale kosten en de voorzieningen en het 10e en 90e percentiel. Gemiddeld genomen bedroeg de totale kost voor een IBP 0,51% van de voorzieningen.

Bij de verzekeraars werd er een opsplitsing gemaakt tussen instapkosten ingehouden op de bijdrage en lopende kosten ingehouden op de voorzieningen of het rendement, inclusief de onderliggende fondsen (ICB’s). Gemiddeld genomen bedroegen deze respectievelijk 2,95% en 0,05% in Tak 21 en 1,98% en 2,02% in Tak 23.

In 2025 volgde de FSMA de verdere implementatie van de Europese DORA-verordening verder op.

Op 22 januari 2025 gaf de FSMA op haar site nadere toelichting bij het opvragen van het informatieregister over derde dienstaanbieders en over meldingen van ernstige ICT-incidenten. Daarbij werd het toepassingsgebied verduidelijkt, net als de praktische regels voor de naleving van de voormelde verplichtingen en de manier waarop IBP’s de informatie moeten overmaken aan de toezichthouder.

De FSMA bevestigde dat het informatieregister uiterlijk tegen 10 april 2025 via FiMIS ter beschikking moest worden gesteld. Zij lichtte ook toe hoe de rapportering praktisch diende te verlopen, met de mogelijkheid tot manueel invullen (data-entry) of het opladen van een bestand in het door de Europese toezichthoudende autoriteiten vastgelegde formaat. Op 11 maart 2025 verfijnde de FSMA deze toelichting verder in een mededeling die later nog geüpdatet werd, onder meer met een validation report, FAQ’s en technische instructies.

Voor de melding van ernstige ICT-incidenten en cyberdreigingen stelde de FSMA eveneens een specifiek formulier ter beschikking in FiMIS, conform de Europese RTS en ITS die in februari 2025 werden gepubliceerd. Enkel in uitzonderlijke gevallen, wanneer FiMIS niet beschikbaar is of een entiteit geen melding via FiMIS kan doen, kan men de FSMA op andere manieren contacteren. De FSMA zal die entiteit dan vragen de melding alsnog via FiMIS te doen zodra dat mogelijk is.

De FSMA vroeg de onder haar toezicht vallende financiële entiteiten om de contactpersonen te communiceren voor de melding van incidenten en cyberdreigingen, zodat die toegang konden krijgen tot FiMIS voor zowel incidentenrapportering als voor het indienen van het informatieregister.

In april 2025 organiseerde PensioPlus samen met FSMA een infosessie omtrent het informatieregister. Daar werd onder meer bevestigd dat OFP’s ten laatste op 30 april hun informatieregister moesten indienen en dat ze daarvoor over een LEI-code moeten beschikken.

Op 11 maart 2025 publiceerde de FSMA de Praktijkgids – Regelmatige rapportering door Instellingen voor Bedrijfspensioenvoorziening. Deze vervangt de eerdere circulaire van 2019 en vulde die ook aan.

De praktijkgids beschrijft in detail de rapporteringsprocedures die de instellingen voor bedrijfspensioenvoorziening moeten volgen.

Hij omvat de rapporteringskanalen (FiMiS en eCorporate), de prudentiële rapportering (statistieken en P40), statistieken voor EIOPA en de ECB, en geeft info over de termijn en de frequentie voor het toesturen van de gegevens en documenten, alsook informatie aangaande de kennisgeving met betrekking tot de algemene vergadering en informatie betreffende de identificatie en ondertekening van documenten.

De FSMA publiceert om de twee jaar een verslag over het aanvullend pensioen voor werknemers. Dit verslag brengt de belangrijkste kerncijfers en structurele kenmerken van de 2e pensioenpijler in België in kaart.

Het meest recente verslag werd gepubliceerd in 2025 en heeft betrekking op de referentieperiode van 1 januari 2022 tot 1 januari 2024, met daarnaast vergelijkingen in de tijd waar relevant. Het tweejaarlijkse karakter van dit rapport laat toe om structurele evoluties te analyseren en biedt beleidsmakers, toezichthouders en andere stakeholders een objectieve basis voor het debat over de verdere uitbouw van aanvullende pensioenen.

De kerncijfers worden in het FSMA-verslag gebundeld rond volgende negen centrale aandachtspunten.

1. Aantal werknemers met een aanvullend pensioen

Op 1 januari 2024 bouwden 4.131.503 werknemers een aanvullend pensioen op. Dit bevestigt de brede verankering van de 2e pensioenpijler bij werknemers en een verdere stijging ten opzichte van eerdere meetpunten. Zowel sectorale als bedrijfspensioenstelsels dragen bij tot deze groei.

2. Aantal pensioenstelsels

Het aanvullend pensioen voor werknemers wordt georganiseerd via 52 sectorale pensioenstelsels, en 130.436 bedrijfspensioenstelsels.

Tijdens de verslagperiode kwamen er geen nieuwe sectorale stelsels bij, terwijl het aantal bedrijfspensioenstelsels licht toenam. Dit weerspiegelt het blijvende belang van ondernemingsgebonden initiatieven naast collectieve sectoroplossingen.

3. Verworven reserves

De opgebouwde pensioenreserves vertonen een duidelijk verschil naar type stelsel. Circa 6 miljard euro aan reserves wordt aangehouden in sectorale pensioenstelsels, ten opzichte van circa 66 miljard euro aan reserves in bedrijfspensioenstelsels.

Hoewel sectorale stelsels meer werknemers bereiken, blijft het zwaartepunt van de reserves dus geconcentreerd bij bedrijfspensioenplannen.

4. Beheer van pensioenstelsels

Het beheer van aanvullende pensioenregelingen gebeurt via pensioenfondsen en verzekeringsondernemingen. Sectorale pensioenstelsels worden relatief vaker ondergebracht bij pensioenfondsen, terwijl bij bedrijfspensioenstelsels de situatie omgekeerd is waarbij verzekeringsondernemingen 75% van de verworven reserves beheren.

5. Rendement en kosten

Het verslag toont aan dat de rendementen in 2023 opnieuw positief waren, na het uitzonderlijk negatieve beursjaar 2022. De FSMA rapporteert daarnaast over de kostenstructuur binnen sectorale pensioenstelsels, waarbij de kosten in verhouding tot de beheerde activa beperkt blijven. Transparantie over rendementen en kosten blijft een essentieel aandachtspunt voor toezicht en beleidsvorming.

6. Uitbetalingen

De uitbetaling van aanvullende pensioenen gebeurt in België quasi uitsluitend onder de vorm van een eenmalig kapitaal. Ongeveer 99 % van de pensioenuitkeringen wordt op die manier uitgekeerd, wat de dominante voorkeur van werknemers en werkgevers binnen de 2e pijler illustreert.

7. Uittredingen en slapende rechten

Het FSMA-verslag besteedt aandacht aan uittredingen uit pensioenstelsels en het toenemend belang van slapende pensioenrechten. Deze evolutie hangt samen met een hogere arbeidsmobiliteit en onderstreept het belang van correcte opvolging en informatieverstrekking aan aangeslotenen.

8. Verdeling naar geslacht

De kerncijfers tonen een blijvend verschil tussen mannen en vrouwen, zowel wat betreft deelname als opgebouwde reserves. Dit weerspiegelt verschillen in loopbanen, arbeidsduur en loon, en blijft een relevant aandachtspunt in het bredere debat over pensioenadequaatheid.

9. Vrij Aanvullend Pensioen voor Werknemers (VAPW)

Het VAPW kent een zeer beperkte toepassing. Op 1 januari 2024 waren slechts 1.340 werknemers aangesloten bij een VAPW-regeling. Het instrument blijft daarmee marginaal in vergelijking met sectorale en bedrijfspensioenstelsels.

De FSMA publiceert om de twee jaar een verslag over het aanvullend pensioen voor zelfstandigen, vergelijkbaar met het tweejaarlijkse verslag voor werknemers (zie hiervoor). Dit verslag biedt een kwantitatief overzicht van deelname, structuren en financiële parameters van aanvullende pensioenregelingen voor zelfstandigen in België, en vormt een belangrijke aanvulling op het bredere beeld van de 2e pensioenpijler.

Voor deze verslagperiode identificeerde de FSMA volgende kerngegevens:

1. Aantal zelfstandigen met aanvullend pensioen

Op 1 januari 2024 bouwden in totaal ongeveer 551.962 zelfstandigen een aanvullend pensioen op via een VAPZ-overeenkomst. Daarnaast waren 251.756 zelfstandige bedrijfsleiders aangesloten onder het WAPBL-regime, en hadden 6.694 zelfstandigen een WAPZNP-overeenkomst.

2. Aantal overeenkomsten

De FSMA-data tonen dat de deelname aan aanvullende pensioenplannen voor zelfstandigen de voorbije twee jaar verder is gegroeid, maar aan een iets lager tempo dan in de voorgaande verslagperiode.

• De VAPZ-overeenkomsten namen met circa 4,5 % toe.
• WAPBL-toezeggingen groeiden met ongeveer 2 %.
• WAPZNP-overeenkomsten stegen met circa 6 %.

3. Beheer van pensioenregelingen

Volgens het FSMA-verslag worden aanvullende pensioenregelingen voor zelfstandigen (VAPZ, WAPBL en WAPZNP) overwegend georganiseerd via individuele contracten bij verzekeringsondernemingen, conform het toepasselijke wettelijke kader.

4. Rendement en kosten

Uit het FSMA-verslag blijkt dat een zelfstandige in 2023 gemiddeld een rendement van 2,20% toegekend kreeg op zijn VAPZ-overeenkomst(en), tegenover 1,68% in 2022.

Daarnaast wijst de FSMA op een grote diversiteit aan aangerekende kosten. Zo wordt in de meeste gevallen een inningstoeslag aangerekend, met een gemiddeld niveau van 2,72%, en een afkoopvergoeding van 5% van de reserves.

5. Financieel gewicht

De financiële omvang van aanvullende pensioenregelingen voor zelfstandigen toont een substantiële bijdrage aan de 2e pensioenpijler. De VAPZ-reserves bedragen in totaal circa € 11,1 miljard, wat wijst op een brede deelname en een belangrijke opgebouwde pensioenbasis. De WAPBL-reserves vertegenwoordigen ongeveer € 21,3 miljard, wat het aanzienlijke financiële gewicht van deze regelingen voor zelfstandige bedrijfsleiders onderstreept. De WAPZNP-reserves blijven met ongeveer € 0,2 miljard kleinschaliger.

6. Gemiddelde reserve

De FSMA rapporteert zowel gemiddelde als mediaan pensioenreserves, wat toelaat een genuanceerd beeld te krijgen van de spreiding van de opgebouwde pensioenrechten bij zelfstandigen:

• VAPZ-overeenkomsten: gemiddelde reserve € 20.184, mediaanreserve € 10.767.
• WAPBL-toezeggingen: gemiddelde reserve € 84.781, mediaanreserve € 34.547.
• WAPZNP-overeenkomsten: gemiddelde reserve € 29.730, mediaanreserve € 12.609.

7. Uitkeringen

De FSMA-rapportering bevestigt dat, net als bij werknemers, de uitbetaling van aanvullende pensioenen bij zelfstandigen voornamelijk in de vorm van een eenmalig kapitaal plaatsvindt, hetgeen de voorkeur van aangeslotenen weerspiegelt.

8. Aansluitingsduur

De gemiddelde aansluitingsduur verschilt beduidend naar regime en beroepsprofiel: zelfstandigen beginnen doorgaans later met pensioenopbouw en hebben kortere opbouwperioden dan werknemers.

De traditionele “pensioenfiche” maakt vanaf 2026 plaats voor een nieuw pensioenoverzicht, op basis van een grondige herziening van de pensioeninformatie.

Deze hervorming vertrekt van een aantal belangrijke principes: duidelijkheid, uniformiteit en relevante informatie duidelijk gestructureerd in functie van de mate van detail. Ze beoogt tegelijk een administratieve vereenvoudiging en een kostenreductie te realiseren en bewerkstelligt tot slot een level playing field met de verzekeraars.

Het nieuwe overzicht is bewust beknopt, leesbaar en begrijpelijk gehouden. Het geeft duidelijke antwoorden op essentiële vragen die burgers zich stellen: hoeveel heb ik al opgebouwd, welk bedrag mag ik verwachten bij mijn pensioen, ben ik gedekt in geval van overlijden, en waar kan ik bijkomende informatie vinden?

Het bevat ook meer uitgebreide informatie, zoals projecties van het aanvullend pensioen (tot drie scenario’s als de economische context dat rechtvaardigt), een overzicht van de evolutie van de reserves tijdens het voorbije jaar (bijdragen, kosten, rendement, enz.) en nuttige contactgegevens.

Elk jaar zal Sigedis dit overzicht op een uniforme manier opstellen voor alle aangeslotenen, zowel de actieve als de slapende, en dat gratis ter beschikking stellen via myPension.be en hun e-box. De pensioeninstellingen krijgen ook alle overzichten en moeten deze overmaken aan de actieve aangeslotenen die hun e-box nog niet hebben geactiveerd, en bijgevolg nog geen persoonlijke kennisgeving van Sigedis hebben ontvangen.

Om het nieuwe pensioenoverzicht te ondersteunen, evolueert myPension.be naar een versie 2.0, met een duidelijk ambitie: een uitstekende gebruikerservaring bieden.

Het platform zal een geïntegreerd overzicht aanbieden van het wettelijk én het aanvullend pensioen. Al op het starscherm krijgt de gebruiker toegang tot essentiële informatie, zijnde het bedrag van diens wettelijk en aanvullend pensioen, de wettelijke pensioenleeftijd, de vroegst mogelijke pensioendatum, de geschatte nettobedragen en een raming van het pensioenkapitaal, aangevuld met een indicatieve omzetting naar een rente.

Transversale functionaliteiten zullen de gebruiksvriendelijkheid van het platform versterken, zoals directe acties (“call to action”), een systeem met meldingen, een geïntegreerd berichtensysteem, een FAQ en een contactformulier.

Vanaf 2026 is een aansluitingsdocument verplicht voor elke nieuwe aansluiting bij een collectieve pensioenovereenkomst of een bilaterale overeenkomst (zie ook hiervoor). Dit document heeft meerdere doelstellingen: de informatieverplichtingen harmoniseren tussen verzekeraars en pensioenfondsen, de kwaliteit en vergelijkbaarheid van de informatie verbeteren en de centrale rol van Sigedis en myPension.be versterken.

Het document biedt een helder en begrijpelijk overzicht van de belangrijkste kenmerken van het pensioenplan, zijnde de keuzemogelijkheden voor aangeslotenen (beleggingen, overlijdensdekking), de inachtneming van de EGS-criteria, de beleggingsrisico’s, de resultaten van de voorbije vijf jaar en de kostenstructuur.

Afhankelijk van het type plan wordt de informatie vóór of bij de aansluiting verstrekt en blijft deze raadpleegbaar op myPension.be.

De werkzaamheden van de subgroep informatiebeveiliging hebben verschillende kritieke punten aan het licht gebracht in de vragenlijsten over de minimale normen. Deze normen hebben tot doel de veiligheidsregels en de controlemiddelen te versterken, om zo het globale veiligheidsniveau van alle instellingen van sociale zekerheid te verhogen.

De behandelde thema’s hebben betrekking op de organisatie van de beveiliging en de rol van de DPO, toegangsbeheer en logboekregistratie, beveiliging in verband met medewerkers en ontwerp en onderhoud van ICT-systemen.

De NIS 2-richtlijn kwam ook aan bod. Die wil de cybersecurity versterken door de vereisten uit te breiden naar meer sectoren en entiteiten. Ze voorziet een risicoanalyse, het opzetten van een beleid voor de beveiliging van informatiesystemen, de behandeling van incidenten en de beveiliging van de toeleveringsketen, die alle processen omvat die een leverancier verbinden met een eindklant.

Daarnaast boog de subgroep zich over de bijhorende documenten, in het bijzonder de behandeling, het beheer van kwetsbaarheden, maatregelen voor risicobeheer en de opvolging van de doeltreffendheid van de bestaande maatregelen.

De FSMA bevestigde in juni 2025 dat de wettelijke minimumrendementsgarantie op aanvullende pensioenen ook in 2026 behouden blijft op 2,5%, het niveau dat sinds 2025 geldt.

De Wet Aanvullende Pensioenen voorziet dat de aangeslotene bij pensionering, dan wel bij overdracht van de reserves na uittreding minstens recht heeft op het totaal van de gestorte bijdragen, gekapitaliseerd aan het wettelijk vastgestelde rendement. Deze verplichting geldt enkel in hoofde van de inrichter, niet van de pensioeninstelling. Het is dan ook de inrichter die dient in te staan voor de nodige bijpassing in geval van een eventueel tekort.  De garantie is van toepassing op werknemersbijdragen in alle plantypes (DC, CB en DB)^[1] en op werkgeversbijdragen in DC- en CB-plannen.

Sinds 2016 wordt het wettelijke minimumrendement op aanvullende pensioenen niet langer bepaald als een vast percentage in de wet. In plaats daarvan berekent de FSMA jaarlijks (op 1 juni) het toe te passen rendement, op basis van een vooraf vastgelegde rekenregel. Die berekening is gebaseerd op het gemiddelde rendement van de afgelopen 24 maanden van de Belgische overheidsobligaties op tien jaar (OLO’s). Er zijn echter grenzen ingebouwd: het rendement mag niet onder de 1,75% zakken en niet boven de 3,75% uitkomen. De referentierente voor elk kalenderjaar wordt telkens op 1 januari vastgelegd.

De minimumrendementsgarantie vormt een uniek beschermingsmechanisme voor de aangeslotenen. Dit mechanisme draagt op deze manier bij tot het versterken van het vertrouwen in de 2e pensioenpijler, hetgeen essentieel is voor de verdere uitbouw ervan.

Tegelijkertijd dient opgemerkt dat dit mechanisme een vangnet is, en geen plafond. Uit de gegevens van de financiële enquête van PensioPlus blijkt duidelijk dat pensioenfondsen structureel méér rendement bieden dan de wettelijke ondergrens. Pensioenfondsen kunnen dit doen door een lange termijn beleggingsstrategie te volgen voornamelijk gericht op investeringen in de reële economie. 

^[1] Defined Contribution, Cash Balance en Defined Benefit.

Met haar Supplementary Pension Package heeft de Europese Commissie een reeks maatregelen voorgesteld die erop gericht zijn burgers beter te ondersteunen bij het opbouwen van een toereikend pensioeninkomen, door de toegang tot en de kwaliteit van aanvullende pensioenregelingen te versterken. Deze maatregelen zijn bedoeld als aanvulling op – en niet als vervanging van – de eerstepijlerpensioenen, die de basis vormen van de pensioenstelsels in alle lidstaten.

Het pakket maakt deel uit van de strategie van de Commissie voor de SIU, die erop gericht is huishoudens meer mogelijkheden te bieden om vermogen op te bouwen via de kapitaalmarkten, terwijl tegelijkertijd de economische groei en het concurrentievermogen van de EU worden gestimuleerd.

Volgens de Europese Commissie maken demografische ontwikkelingen en veranderingen op de arbeidsmarkt een aanpassing van de pensioenstelsels noodzakelijk. In dat kader kunnen aanvullende pensioenen – zowel via de werkgever als op individuele basis – bijdragen aan een meer gespreid pensioeninkomen, wat de financiële zekerheid en stabiliteit na pensionering ten goede komt. Ze kunnen de voordelen van eerstepijlerpensioenen aanvullen, die in veel gevallen niet voldoende zijn om een ​​adequate levensstandaard te handhaven, met name voor kwetsbare groepen en vrouwen. Het pensioenverschil tussen mannen en vrouwen bedraagt momenteel 24,5%.

Sterkere en efficiëntere aanvullende pensioenregelingen kunnen ook bijdragen aan de economische groei en het concurrentievermogen van Europa door langetermijnspaargelden te mobiliseren voor productieve investeringen.

Het doel van de voorgestelde maatregelen is om zowel de vraag naar als het aanbod van aanvullende pensioenen te versterken. Nog volgens de Commissie respecteren de initiatieven volledig de bevoegdheden van de lidstaten om hun nationale pensioenstelsels te organiseren en vorm te geven, evenals de autonomie van de sociale partners waar zij verantwoordelijk zijn voor het opzetten en beheren van pensioenregelingen.

Dit pakket bouwt voort op en vult de andere initiatieven van de Commissie op het gebied van de sociale zekerheid aan die tot nu toe zijn aangekondigd, waaronder initiatieven op het gebied van financiële geletterdheid en de Aanbeveling inzake spaar- en beleggingsrekeningen. Deze initiatieven zijn er gezamenlijk op gericht het financiële welzijn van EU-burgers te verbeteren, met name door de mogelijkheden te verbreden om een beter rendement op hun spaargeld te behalen.

De voorgestelde maatregelen omvatten verschillende luiken.

1. Auto-enrolment

De Commissie beveelt lidstaten aan om auto-enrolment, oftewel de “per default aansluiting” van werknemers in aanvullende pensioenregelingen, in te voeren, rekening houdend met de nationale omstandigheden en met volledige eerbiediging van de rol en autonomie van de sociale partners en de prerogatieven van collectieve onderhandelingen. Dit dient te worden gedaan door bestaande goede praktijken in de EU en lessen uit andere landen goed voor ogen te houden. Dit is een manier om de deelname aan aanvullende pensioenregelingen te vergroten en de schaal van de markt voor aanvullende pensioenen te verbeteren.

2. Pension tracking systemen

Een tweede aanbeveling betreft de uitbouw van pension tracking systemen die burgers een helder en geïntegreerd overzicht bieden van hun opgebouwde pensioenrechten en verwachte uitkeringen, over alle huidige en vroegere pensioenregelingen heen. Dergelijke systemen dragen bij aan een beter inzicht in de eigen pensioensituatie en kunnen zo de lage deelname aan aanvullende pensioenen helpen terugdringen, die vaak samenhangt met een beperkt pensioenbewustzijn. België behoort op dit vlak tot de koplopers met de ontwikkeling van MyPension.be.

3. Pension Dashboards

De Commissie pleit daarnaast voor de verdere ontwikkeling van nationale pensioendashboards die beleidsmakers een beter inzicht geven in de dekking, duurzaamheid en toereikendheid van de verschillende pensioenstelsels. Deze nationale instrumenten zouden op termijn ook bijdragen aan de opbouw van een overkoepelend pensioendashboard op Europees niveau.

4. IORP II Review

De IORP II-richtlijn stelde gemeenschappelijke EU-normen vast om een gezond beheer en toezicht op IORP's (Institutions for Occupation Retirement Provisions) te waarborgen, met respect voor de rol van de sociale partners. Volgens de Europese Commissie zijn veel pensioenfondsen echter te klein om hun beleggingen te diversifiëren en optimale resultaten voor hun aangeslotenen te behalen, iets wat PensioPlus betwist.

Om het potentieel van aanvullende pensioenen te ontsluiten, stelt de Commissie voor het kader te versterken en te moderniseren om de efficiëntie, schaalvergroting en het vertrouwen in aanvullende pensioenen beter te ondersteunen.

Nog volgens de Commissie verbeteren de voorgestelde wijzigingen de bescherming van aangeslotenen en verwijderen zij belemmeringen voor marktgedreven consolidatie en andere vormen van schaalvoordelen. Overeenkomstig deze zienswijze zouden de maatregelen pensioenfondsen moeten helpen om efficiënter te werken, kosten te verlagen, hun beleggingsportefeuilles te diversifiëren (onder meer in aandelen), en om een hoger rendement voor de aangeslotenen te behalen. Dit zou ook kunnen bijdragen aan het creëren van meer financieringsmogelijkheden voor Europese bedrijven.

5. PEPP Review

De Pan-European Personal Pension Product is een vrijwillig persoonlijk pensioenproduct dat op Europees niveau werd gecreëerd om burgers toe te laten een aanvullend pensioen op te bouwen in een geharmoniseerd en grensoverschrijdend kader. De PEPP is opgevat als een derdepijlerproduct met bijzondere aandacht voor mobiliteit binnen de Europese Unie, transparantie en consumentenbescherming.

Uit evaluaties door de Europese Commissie, EIOPA en de Europese Rekenkamer blijkt dat de PEPP tot op heden nauwelijks marktdynamiek heeft gegenereerd. De opnamegraad bleef zeer beperkt en slechts een klein aantal aanbieders bracht effectief een PEPP op de markt. Als verklaringen worden o.m. het complex productontwerp, het ontbreken van schaalvoordelen, een onduidelijke positionering ten opzichte van bestaande nationale pensioenproducten en een vaak minder gunstige of onzekere fiscale behandeling genoemd. Hierdoor groeide de PEPP niet uit tot een relevant instrument voor aanvullende pensioenopbouw of voor het mobiliseren van langetermijnsparen op Europese schaal.

In het kader van de Savings and Investments Union stelde de Europese Commissie daarom een grondige herziening van het PEPP-kader voor met als doel deze eenvoudiger en aantrekkelijker te maken. Centraal staat een vereenvoudigde “Basic PEPP”, met een focus op transparantie, kostenefficiëntie en begrijpelijkheid. Tegelijk komt er meer flexibiliteit in het productontwerp en de investeringsstrategie, met een verschuiving van een strikt kostenplafond naar een “value-for-money”-benadering. De Commissie beoogt tevens een betere inbedding in nationale contexten, onder meer via een vergelijkbare fiscale behandeling ten opzichte van nationale persoonlijke pensioenproducten. Daarnaast ziet ze de PEPP als een mogelijk aanvullend instrument binnen initiatieven zoals auto-enrolment, voor zover dit verenigbaar is met het nationale sociale en arbeidsrecht.

De Europese Commissie heeft een reeks wijzigingen voorgesteld voor de Verordening inzake openbaarmaking van duurzame financiering (SFDR), het transparantiekader van de EU voor financiële producten met geïntegreerde milieu- of sociale doelstellingen. Deze verordening is vandaag van toepassing op alle financiële instellingen, waaronder ook pensioenfondsen, en pensioenplannen worden beschouwd als financiële producten. De beoogde wijzigingen zijn bedoeld om de huidige tekortkomingen aan te pakken en de regels eenvoudiger, efficiënter en beter afgestemd op de marktrealiteit te maken. De herziene regels moeten gebruiksvriendelijker zijn voor particuliere beleggers en beter toepasbaar voor bedrijven.

Een uitgebreide evaluatie van de SFDR door de Commissie heeft aangetoond dat het huidige kader leidt tot te lange en complexe openbaarmakingen, waardoor het voor beleggers moeilijk is om de milieu- of sociale kenmerken van financiële producten te begrijpen en te vergelijken. Bovendien is de SFDR feitelijk gebruikt als een de facto etiketteringssysteem, wat verwarring veroorzaakt – met name bij particuliere beleggers – en het risico op greenwashing en misleidende verkoop vergroot. Als gevolg hiervan heeft de verordening haar doelstellingen om de financiële sector van de EU te helpen kapitaal toe te wijzen aan de duurzaamheidsprioriteiten van Europa niet volledig bereikt.

De voorgestelde gewijzigde regels moeten leiden tot eenvoudigere en beter bruikbare informatie voor beleggers, waardoor zij beter geïnformeerde keuzes kunnen maken. Aanbieders van financiële producten zullen een vermindering van de openbaarmakingsverplichtingen zien, waardoor ze kosten kunnen besparen. De wijzigingen van vandaag willen de leidende rol van de EU in duurzame financiering en het concurrentievermogen van de financiële sector versterken. Bovendien beogen ze een grotere deelname van particuliere beleggers aan de EU-kapitaalmarkten te faciliteren, in lijn met de doelstellingen van de Spaar- en Beleggingsunie (SIU), en de geldstroom naar duurzame doelstellingen te bevorderen.

De Commissie stelt voor om de openbaarmakingsverplichtingen op productniveau aanzienlijk te vereenvoudigen, door deze te beperken tot informatie die beschikbaar, vergelijkbaar en relevant is. Door te focussen op de kerncriteria van de voorgestelde productcategorieën (zie hieronder), krijgen aanbieders meer duidelijkheid over de wijze waarop duurzaamheidskenmerken en -doelstellingen moeten worden vormgegeven en gecommuniceerd. Dit moet leiden tot informatie die beter vergelijkbaar en relevanter is voor beleggers. Tegelijk worden de openbaarmakingen toegankelijker voor particuliere beleggers, zodat zij de duurzaamheidskenmerken van financiële producten sneller en eenvoudiger kunnen begrijpen.

Een duidelijk categoriseringssysteem

Op basis van brede consensus in de ontvangen feedback stelt de Commissie een eenvoudig categoriseringssysteem voor financiële producten met ESG-claims voor. Dit systeem zal bestaan uit drie categorieën met duidelijke criteria, voortbouwend op bestaande marktpraktijken. Deze categorieën moeten het investeringstraject van particuliere beleggers vereenvoudigen en hen helpen weloverwogen beleggingsbeslissingen te nemen. De categorieën zullen als volgt zijn:

• Duurzaamheidscategorie: producten die bijdragen aan duurzaamheidsdoelen (bijv. klimaat-, milieu- of sociale doelen), zoals investeringen in bedrijven of projecten die al voldoen aan hoge duurzaamheidsnormen;
• Transitiecategorie: producten die investeringen richten op bedrijven en/of projecten die nog niet duurzaam zijn, maar wel een geloofwaardig transitietraject volgen, of investeringen die bijdragen aan verbeteringen op bijvoorbeeld klimaat-, milieu- of sociaal gebied;
• ESG-basiscategorie: andere producten die verschillende ESG-beleggingsbenaderingen integreren, maar niet voldoen aan de criteria van de bovengenoemde duurzaamheids- of transitiebeleggingscategorieën (bijv. focus op de best presterende bedrijven op een bepaalde ESG-indicator, het nastreven van financieel rendement met uitsluiting van de slechtst presterende ESG-bedrijven).

Producten die geen van bovenstaande labels ambiëren zouden toch kunnen communiceren over hun milieu- of sociale doelstellingen, iets wat vandaag de dag niet mogelijk is.

In het kader van haar bredere digitale en economische agenda heeft de Europese Commissie een digitaal wetgevingspakket voorgesteld dat tot doel heeft digitale weerbaarheid, datatoegang en innovatiecapaciteit binnen de Europese Unie te versterken. Dit pakket beoogt een coherent en toekomstgericht regelgevend kader voor digitale technologieën, artificiële intelligentie en ICT-risicobeheer. Daarbij wil de Commissie inspelen op toenemende digitalisering, cyberrisico’s en het strategische belang van data, zonder afbreuk te doen aan financiële stabiliteit en consumentenbescherming.

Het digitale pakket omvat verschillende samenhangende initiatieven, waaronder de AI Act, de Digital Operational Resilience Act en het Digital Omnibus package. Met dit laatste wil de Commissie bestaande digitale regelgeving beter op elkaar afstemmen en vereenvoudigen, met bijzondere aandacht voor proportionaliteit en uitvoerbaarheid. De bedoeling is om overlappingen te verminderen, nalevingskosten te beperken en rechtszekerheid te vergroten.

Hoewel artificiële intelligentie een steeds grotere rol speelt in de financiële sector, heeft de AI Act op dit ogenblik slechts een beperkte directe impact op de organisatie en werking van aanvullende pensioenen. Pensioenfondsen maken vandaag voornamelijk gebruik van digitale toepassingen voor administratieve processen, rapportering en ondersteuning van besluitvorming, zonder grootschalige inzet van hoog-risico-AI-systemen. Niettemin volgt PensioPlus de verdere ontwikkeling en toepassing van AI-regelgeving op, met aandacht voor mogelijke toekomstige implicaties.

Voor pensioenfondsen is vooral DORA van belang; deze verordening legt een uitgebreid kader op voor het beheer van ICT-risico’s, incidentrapportering, weerbaarheidstesten en het toezicht op ICT-dienstverleners. DORA heeft een rechtstreekse en ingrijpende impact op de organisatie, governance en operationele processen van pensioenfondsen, en vergt aanzienlijke inspanningen op het vlak van implementatie en naleving.

EIOPA heeft op 17 december 2025 de resultaten gepubliceerd van haar occupational pensions stress test voor 2025.

De test onderzocht de weerbaarheid van de sector tegen abrupte bewegingen in de rentecurve en de bijhorende liquiditeitsdruk door hedgingstrategieën. De stresstest bevestigde dat de IORP-sector voldoende liquiditeitsbuffers aanhoudt om eventuele tekorten op te vangen. In totaal hebben 17 Belgische pensioenfondsen aan de stresstest deelgenomen. Zij beheren samen 60% van de totale activa van de Belgische pensioenfondsen. In tegenstelling tot vorige stresstesten geeft het verslag van EIOPA geen uitsplitsing van de resultaten per land.

Zoals de FSMA aangeeft, worden de geaggregeerde Europese resultaten in belangrijke mate beïnvloed door grote markten, met name Nederland. Uit de analyse blijkt dat de Belgische pensioensector minder gevoelig is voor liquiditeitsrisico’s dan het Europese gemiddelde. Belgische pensioenfondsen houden een hoger aandeel liquide activa aan (96% tegenover 86% in de Europese steekproef) en maken, in lijn met de kenmerken van hun verplichtingen, gemiddeld minder gebruik van derivaten. Hierdoor zijn zij minder blootgesteld aan stijgende cashgaranties die tegenpartijen kunnen eisen in periodes van marktturbulentie.

De EU-strategie voor Digital Finance heeft in 2024 een voorstel aangekondigd inzake de toegang tot en het hergebruik van klantgegevens, met toestemming, voor een breed scala aan financiële diensten.

Met dit initiatief wil men een kader creëren voor het delen van gegevens en de toegang door derden over verschillende financiële sectoren en producten heen, met waarborgen voor gegevensbescherming en consumentenrechten. Het is gebaseerd op het principe dat klanten van financiële diensten eigenaar zijn van en controle hebben over de gegevens die zij verstrekken en de gegevens die namens hen worden gegenereerd. In het voorstel van de Commissie zijn ook gegevens van aanvullende pensioenen opgenomen in dit systeem.

Binnen de Raad zijn de lidstaten het echter eens geworden over de reikwijdte van het voorstel en hebben aanvullende pensioenen uitgesloten (met een opt-inmogelijkheid voor individuele lidstaten). Derdepijlerpensioenproducten vallen wel binnen het toepassingsgebied.

FASTER (Faster and Safer Tax Relief of Excess Withholding Taxes) is een Europees initiatief dat tot doel heeft de procedures voor vrijstelling of terugbetaling van te veel ingehouden bronheffing op grensoverschrijdende dividenden en interesten te harmoniseren en te versnellen. Het initiatief richt zich onder meer tot institutionele beleggers, waaronder pensioenfondsen, die vandaag bij buitenlandse beleggingen vaak geconfronteerd worden met langdurige, complexe en kostelijke terugvorderingsprocedures.

In de praktijk leidt de toepassing van nationale bronheffingen op grensoverschrijdende investeringen tot structurele inefficiënties. Pensioenfondsen en andere langetermijnbeleggers betalen vaak eerst bronheffing in het uitkerende land, waarna de terugvordering ervan maanden of zelfs jaren kan duren. De procedures verschillen sterk per lidstaat, vereisen uitgebreide documentatie en brengen aanzienlijke administratieve lasten en kosten met zich mee. Dit leidt daarenboven tot liquiditeitsverlies, rechtsonzekerheid en ongelijke behandeling tussen binnenlandse en buitenlandse beleggers.

Met FASTER introduceert de Europese Unie een geharmoniseerd kader dat lidstaten toelaat om efficiëntere procedures in te voeren voor de vrijstelling of terugbetaling van bronheffing op grensoverschrijdende inkomsten uit investeringen. Centraal staan twee complementaire mechanismen: een vrijstelling aan de bron, waarbij de correcte belasting onmiddellijk wordt toegepast, en een versnelde terugbetalingsprocedure, waarbij de te veel ingehouden belasting binnen een korte en wettelijk vastgelegde termijn wordt terugbetaald.

Een belangrijk element van het voorstel is de invoering van een EU-digitaal fiscaal woonplaatscertificaat (eTRC), dat de administratieve lasten voor beleggers moet verminderen en de verificatie voor belastingadministraties vereenvoudigt. Daarnaast voorziet FASTER in gestandaardiseerde digitale formulieren en communicatiekanalen, alsook in waarborgen tegen misbruik, waarbij rekening wordt gehouden met de specifieke positie van gereguleerde instellingen zoals pensioenfondsen.

De FASTER-richtlijn werd gepubliceerd op 10 januari 2025 en moet uiterlijk tegen 31 december 2028 door de lidstaten worden omgezet in nationaal recht. De bepalingen van de richtlijn worden van toepassing vanaf 1 januari 2030.

Het dossier bevindt zich thans in de uitvoeringsfase, waarbij de Europese Commissie werkt aan de uitwerking van technische uitvoeringsmaatregelen en richtsnoeren. Daarbij ligt de focus onder meer op de digitalisering van processen, de ontwikkeling van standaardformulieren, de uitwerking van procedures voor de versnelde terugbetaling en de operationalisering van het eTRC. De eerste uitvoeringshandeling wordt verwacht in het eerste kwartaal van 2026, gevolgd door verdere technische standaarden en richtsnoeren in de daaropvolgende jaren.

1. EIOPA: IORPs in Focus

In februari 2025 publiceerde EIOPA haar rapport “IORPs in Focus 2024”, dat een overzicht biedt van de recente ontwikkelingen op de Europese markt voor pensioenfondsen. Het rapport is bijzonder omdat het voor het eerst sinds 2018 zowel nationale als grensoverschrijdende IBP’s samen analyseert.

Uit het rapport blijkt dat de sector verder consolideert, terwijl het aantal leden en begunstigden blijft groeien. Eind 2023 telden Europese IBP’s samen 71,6 miljoen leden en begunstigden, terwijl de beheerde activa opnieuw toenamen tot € 2.720 miljard, een duidelijke heropleving na de terugval in 2022.

Het aantal IBP’s daalde met 1,7%, vooral door fusies van kleinere fondsen, waardoor het belang van multi-employer IBP’s verder toenam. Dit wijst op schaalvergroting en efficiëntiewinsten binnen de sector. Tegelijk zet de structurele verschuiving richting defined contribution-regelingen zich voort, al blijven defined benefit-regelingen nog steeds goed voor een aanzienlijk deel van de activa.

Wat de investeringen betreft blijven IBP’s voornamelijk beleggen via beleggingsfondsen, met een sterke focus op aandelen en obligaties. De investeringsstrategieën verschillen echter sterk tussen lidstaten, wat het belang van nationale context en - regelgeving onderstreept.

2. EIOPA: Report on Cross-border IORPs 2025

In december 2025 verscheen het “EIOPA  report on cross-border IORPS 2025”.

Dit rapport biedt een actualisering van de ontwikkelingen binnen de aanvullende pensioensector, met een specifieke focus op grensoverschrijdende instellingen voor bedrijfspensioenvoorziening (IORP’s).

De markt voor grensoverschrijdende IORP’s blijft in grote lijnen stabiel. Het aantal actieve instellingen binnen de Europese Economische Ruimte wijzigde nauwelijks, met slechts een beperkte daling na de sluiting van één fonds in Liechtenstein. De activiteiten blijven geconcentreerd in een beperkt aantal lidstaten. België bevestigt daarbij zijn rol als belangrijkste thuisjurisdictie en als centraal knooppunt voor grensoverschrijdende pensioenvoorziening.

Hoewel het aantal instellingen stabiel bleef, nam de activiteit binnen bestaande structuren verder toe. Vooral multi-employer IORP’s wisten bijkomende aangesloten werkgevers aan te trekken, wat wijst op een blijvende interesse in gevestigde en schaalbare oplossingen.

De verhouding tussen DB-regelingen en DC-relingen verschoof licht in het voordeel van DB, voornamelijk als gevolg van sluitingen en herclassificaties. Op langere termijn blijft echter een structurele evolutie richting een grotere rol voor DC-regelingen zichtbaar.

De activa van grensoverschrijdende IORP’s groeiden verder, ondersteund door gunstige marktomstandigheden, terwijl de verplichtingen stabiel bleven. Ondanks deze positieve ontwikkeling blijft het grensoverschrijdende segment een relatief beperkt deel van het totale beheerde vermogen binnen de 2e pijler. Het aantal leden kende een lichte daling door specifieke structurele aanpassingen, maar in de meeste thuislanden bleef de participatie toenemen.

3. OESO: Pensions at a Glance 2025

De OESO publiceerde in 2025 een nieuwe editie van Pensions at a Glance, haar tweejaarlijkse referentiepublicatie die een vergelijkend overzicht biedt van pensioenstelsels in de OESO-landen en een aantal partnerlanden. De publicatie combineert statistische kernindicatoren met thematische analyses over de toereikendheid, duurzaamheid en rechtvaardigheid van pensioenen, en wordt veelvuldig gebruikt door beleidsmakers en internationale instellingen.

De editie van 2025 bevestigt een aantal structurele tendensen. Zo blijft de vergrijzing in vrijwel alle landen de druk op wettelijke pensioenstelsels verhogen, waardoor het belang van aanvullende pensioenen verder toeneemt. In dat kader benadrukt de OESO dat goed uitgebouwde 2e pijlerstelsels een cruciale rol spelen in het opvangen van dalende vervangingsratio’s in de 1e pijler en in het versterken van de pensioenadequaatheid op lange termijn.

Daarnaast wijst de OESO op aanhoudende ongelijkheden in pensioenopbouw, onder meer tussen mannen en vrouwen en tussen verschillende loopbaanprofielen, wat zich vertaalt in uiteenlopende pensioenuitkomsten. De publicatie onderstreept dat collectieve aanvullende pensioenregelingen, mits goed ontworpen en gedragen door een degelijk governancekader, kunnen bijdragen tot meer stabiliteit, kostenefficiëntie en risicospreiding.

Ten slotte benadrukt de OESO het belang van transparantie, governance en kostenbeheersing binnen aanvullende pensioenstelsels om het vertrouwen van aangeslotenen te versterken en de deelname aan de 2e pijler te ondersteunen.

4. OESO: Markets in Focus 2025

De OESO publiceerde in 2025 een nieuwe editie van Pension Markets in Focus, haar jaarlijkse analyse van de evolutie van kapitaalgedekte pensioenstelsels wereldwijd. De publicatie biedt een gedetailleerd en vergelijkbaar overzicht van pensioenactiva, beleggingsrendementen, assetallocatie en kasstromen.

Deze editie toont o.m. dat de pensioenmarkten zich in 2024 duidelijk herstelden na de terugval van 2022. De pensioenactiva in OESO-landen bereikten een recordniveau van ongeveer USD 69.800 miljard, gedreven door positieve beleggingsrendementen en aanhoudende bijdragen. Gemiddeld realiseerden pensioeninstellingen in OESO-landen een nominaal rendement van ongeveer 9%, met hogere rendementen bij fondsen met een grotere blootstelling aan aandelen.

Daarnaast bevestigt het rapport een structurele verschuiving van defined benefit- naar defined contribution-regelingen, terwijl defined benefit-regelingen nog steeds een aanzienlijk aandeel van de totale activa vertegenwoordigen. De OESO wijst ook op een verdere consolidatie van de sector, waarbij het aantal pensioeninstellingen afneemt, maar het gemiddeld beheerd vermogen per instelling toeneemt.

Ten slotte benadrukt de publicatie het belang van langetermijnbeleggen, diversificatie en professioneel risicobeheer. Ondanks toenemende uitkeringen naarmate stelsels matureren, blijven de meeste pensioenstelsels profiteren van positieve netto kasstromen, wat hun rol als stabiele langetermijninvesteerders in de economie onderstreept.